ดูแลตัวเองหลังถอนฟันและผ่าฟันคุด กี่วันหาย และสัญญาณที่ต้องรีบกลับไปพบทันตแพทย์
การถอนฟันหรือผ่าฟันคุดจะหายเร็วหรือช้า ส่วนใหญ่ขึ้นอยู่กับการดูแลตัวเองใน 24–72 ชั่วโมงแรก บทความนี้สรุปสิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำแบบวันต่อวัน พร้อมสัญญาณที่บอกว่าควรกลับไปพบทันตแพทย์ทันที
ชั่วโมงแรกหลังถอนฟัน สิ่งสำคัญคือลิ่มเลือด
หลังถอนฟัน ร่างกายจะสร้างลิ่มเลือดขึ้นมาปิดปากแผลในเบ้าฟัน ลิ่มเลือดนี้ทำหน้าที่เหมือนผ้าพันแผลตามธรรมชาติ ปกป้องกระดูกและปลายประสาทที่อยู่ข้างใต้ และเป็นฐานให้เนื้อเยื่อใหม่เติบโต การรักษาลิ่มเลือดไว้จึงเป็นเรื่องสำคัญที่สุดในวันแรก
สิ่งที่ควรทำ
- กัดผ้าก๊อซแน่น ๆ ต่อเนื่อง 30–60 นาที ไม่ต้องคายออกมาดูบ่อย ๆ เพราะจะรบกวนการแข็งตัวของเลือด
- หากยังมีเลือดซึม เปลี่ยนผ้าก๊อซชิ้นใหม่แล้วกัดต่ออีก 30 นาที
- นอนหนุนหมอนสูงเล็กน้อยในคืนแรก เพื่อลดแรงดันเลือดบริเวณแผล
- ประคบเย็นบริเวณแก้มด้านนอกเป็นช่วง ๆ ครั้งละ 15–20 นาทีในวันแรก
สิ่งที่ต้องหลีกเลี่ยงเด็ดขาดใน 24 ชั่วโมงแรก
- บ้วนน้ำแรง ๆ หรือบ้วนน้ำเกลือ เพราะแรงดันน้ำจะพัดลิ่มเลือดหลุด
- ดูดหลอด สูบบุหรี่ หรือการกระทำใดที่ทำให้เกิดแรงดูดในปาก
- ใช้ลิ้นดุนหรือเอานิ้วแหย่แผล
- ดื่มแอลกอฮอล์และเครื่องดื่มร้อนจัด
- ออกกำลังกายหนักหรือยกของหนัก
กินอะไรได้บ้าง
ช่วง 1–2 วันแรกควรกินอาหารอ่อนและเย็นหรืออุณหภูมิห้อง เช่น โจ๊กที่ไม่ร้อนจัด ไข่ตุ๋น เต้าหู้ โยเกิร์ต ไอศกรีม กล้วยบด ซุปข้น หลีกเลี่ยงอาหารแข็ง กรอบ เผ็ด และอาหารที่มีเมล็ดเล็ก ๆ อย่างงาหรือข้าวโพด ซึ่งอาจตกลงไปค้างในเบ้าฟัน
เคี้ยวด้านตรงข้ามกับแผลไปก่อนจนกว่าจะหายดี และดื่มน้ำให้เพียงพอโดยดื่มจากแก้วแทนการใช้หลอด
แผลหายภายในกี่วัน
- วันที่ 1–2 บวมและปวดมากที่สุด โดยเฉพาะเช้าวันที่สอง ถือเป็นเรื่องปกติของกระบวนการอักเสบ
- วันที่ 3–4 อาการบวมเริ่มลดลงชัดเจน เปลี่ยนจากประคบเย็นเป็นประคบอุ่นได้
- วันที่ 7 เหงือกปิดปากแผลได้เกือบสมบูรณ์ กรณีผ่าฟันคุดมักนัดตัดไหมช่วงนี้
- สัปดาห์ที่ 2–3 กลับมาใช้ชีวิตและกินอาหารได้ตามปกติ
- เดือนที่ 3–6 กระดูกในเบ้าฟันค่อย ๆ เต็มขึ้นจนสมบูรณ์
การผ่าฟันคุดที่ฝังในกระดูกลึกจะบวมและใช้เวลาฟื้นตัวมากกว่าการถอนฟันธรรมดา อ่านเพิ่มเติมได้ที่ ผ่าฟันคุด หรือบทความ ฟันคุดจำเป็นต้องถอนไหม
การดูแลความสะอาดหลังผ่านวันแรก
หลังพ้น 24 ชั่วโมงแรกไปแล้ว ให้เริ่มดูแลความสะอาดอย่างนุ่มนวล
- บ้วนน้ำเกลืออุ่นเบา ๆ หลังอาหาร โดยอมแล้วปล่อยไหลออก ไม่ต้องบ้วนแรง
- แปรงฟันตามปกติได้ แต่เลี่ยงบริเวณแผลโดยตรงในช่วง 3–4 วันแรก
- กินยาตามที่ทันตแพทย์สั่งให้ครบ โดยเฉพาะยาปฏิชีวนะหากได้รับมา
- งดสูบบุหรี่ต่อเนื่องอย่างน้อย 72 ชั่วโมง ยิ่งนานยิ่งดีต่อการหายของแผล
สัญญาณที่ควรรีบกลับไปพบทันตแพทย์
อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องปกติของการหายแผล ควรติดต่อคลินิกทันที
- เลือดออกไม่หยุดแม้กัดผ้าก๊อซแล้วเกิน 2 ชั่วโมง
- ปวดรุนแรงขึ้นในวันที่ 3–5 แทนที่จะทุเลาลง ซึ่งอาจเป็นภาวะเบ้าฟันแห้ง (dry socket) จากลิ่มเลือดหลุด
- บวมมากขึ้นเรื่อย ๆ หลังวันที่ 3 หรือบวมลามลงคอจนกลืนหรือหายใจลำบาก
- มีไข้สูง หนาวสั่น หรือมีหนองไหลจากแผล
- อ้าปากไม่ขึ้นมากกว่าเดิมและไม่ดีขึ้นเลยหลังหนึ่งสัปดาห์
- ชาริมฝีปากหรือลิ้นที่ไม่หายไปหลังฤทธิ์ยาชาหมด
ภาวะเบ้าฟันแห้งพบได้ราว 2–5% ของการถอนฟัน และพบบ่อยขึ้นมากในผู้ที่สูบบุหรี่หรือบ้วนน้ำแรงในวันแรก อาการเด่นคือปวดลึก ๆ ร้าวไปที่หูและมีกลิ่นปาก รักษาได้โดยทันตแพทย์ใส่ยาในเบ้าฟัน
คำถามที่พบบ่อย
ถอนฟันแล้วต้องลาหยุดกี่วัน
ถอนฟันธรรมดามักกลับไปทำงานได้ในวันรุ่งขึ้น ส่วนผ่าฟันคุดที่ฝังลึกอาจต้องพัก 1–2 วัน โดยเฉพาะงานที่ต้องใช้แรงหรือพูดมาก
กินยาแก้ปวดอะไรได้บ้าง
ให้กินตามที่ทันตแพทย์สั่งเป็นหลัก โดยทั่วไปพาราเซตามอลหรือไอบูโพรเฟนช่วยได้ดี ควรแจ้งประวัติแพ้ยาและโรคประจำตัวทุกครั้ง
ถอนฟันใช้สิทธิประกันสังคมได้ไหม
ได้ อยู่ในวงเงินทำฟัน 900 บาทต่อปี อ่านรายละเอียดที่ ถอนฟันใช้สิทธิประกันสังคมได้หรือไม่
หลังถอนฟันควรใส่ฟันทดแทนเมื่อไหร่
โดยทั่วไปรอให้แผลหายและกระดูกฟื้นราว 2–3 เดือน ยกเว้นเคสที่เหมาะกับการฝังรากเทียมทันที ซึ่งประเมินได้ตั้งแต่ก่อนถอน
สรุป
หัวใจของการหายเร็วคือรักษาลิ่มเลือดในวันแรก กินอาหารอ่อน งดบุหรี่ และสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด หากมีข้อสงสัยหลังการรักษา ติดต่อเรา ได้ทุกวัน ทันตแพทย์ของเราออกตรวจทุกวันและดูแลต่อเนื่องทั้งก่อนและหลังการรักษา
