ผ่าตัดขากรรไกรพักฟื้นกี่วัน? ขั้นตอน ค่าใช้จ่าย และการเตรียมตัวที่ควรรู้
การผ่าตัดขากรรไกรร่วมกับการจัดฟัน (orthognathic surgery) เป็นการรักษาสำหรับผู้ที่มีความผิดปกติของโครงสร้างกระดูกขากรรไกร ซึ่งการจัดฟันเพียงอย่างเดียวแก้ไม่ได้ คำถามที่พบบ่อยที่สุดคือใช้เวลาทั้งหมดนานแค่ไหน พักฟื้นกี่วัน และค่าใช้จ่ายเท่าไหร่ บทความนี้สรุปภาพรวมทั้งกระบวนการ
ใครที่ต้องผ่าตัดขากรรไกร
การจัดฟันเคลื่อนได้เฉพาะตัวฟันบนกระดูก แต่ไม่สามารถเปลี่ยนตำแหน่งของกระดูกขากรรไกรได้ เมื่อปัญหาอยู่ที่ขนาดหรือตำแหน่งของกระดูกเอง จึงต้องอาศัยการผ่าตัดร่วมด้วย กรณีที่พบบ่อย ได้แก่
- คางยื่นหรือฟันล่างคร่อมฟันบนมาก (class III)
- คางถอยหรือฟันบนยื่นมากจนปิดปากไม่สนิท (class II)
- ฟันสบเปิด กัดหน้าไม่ลง ทำให้กัดเส้นก๋วยเตี๋ยวไม่ขาด
- ใบหน้าไม่สมมาตร ขากรรไกรเบี้ยวไปด้านใดด้านหนึ่ง
- ภาวะหยุดหายใจขณะหลับบางประเภทที่สัมพันธ์กับโครงสร้างขากรรไกร
อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับการประเมินได้ที่ ใครบ้างที่ต้องผ่าตัดขากรรไกรร่วมกับจัดฟัน
ขั้นตอนทั้งหมดใช้เวลาเท่าไหร่
สิ่งที่หลายคนไม่ทราบคือ การผ่าตัดเป็นเพียงส่วนหนึ่งของกระบวนการที่ยาวกว่านั้นมาก โดยรวมมักใช้เวลา 2–3 ปี
- จัดฟันก่อนผ่าตัด 12–18 เดือน เพื่อเรียงฟันให้อยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้องบนขากรรไกรแต่ละข้าง ช่วงนี้การสบฟันอาจดูแย่ลงชั่วคราว ซึ่งเป็นเรื่องปกติ
- ผ่าตัด ใช้เวลาในห้องผ่าตัดราว 2–5 ชั่วโมง ขึ้นกับว่าผ่าขากรรไกรเดียวหรือสองขากรรไกร
- จัดฟันหลังผ่าตัด 6–12 เดือน เพื่อปรับการสบฟันให้ละเอียดหลังกระดูกอยู่ในตำแหน่งใหม่
- ใส่รีเทนเนอร์ เพื่อคงสภาพผลการรักษาในระยะยาว
พักฟื้นกี่วัน
ระยะพักฟื้นแบ่งได้เป็นช่วง ๆ ดังนี้
- นอนโรงพยาบาล 2–3 วัน เพื่อดูแลอาการบวมและควบคุมความปวดในช่วงแรก
- สัปดาห์ที่ 1–2 บวมมากที่สุดในวันที่ 2–3 แล้วค่อย ๆ ลดลง กินอาหารเหลวเป็นหลัก ส่วนใหญ่หยุดงานหรือเรียนช่วงนี้
- สัปดาห์ที่ 3–6 กลับไปทำงานที่ไม่ใช้แรงได้ เริ่มกินอาหารอ่อนที่ไม่ต้องเคี้ยวมาก
- เดือนที่ 2–3 อาการบวมลดลงจนคนทั่วไปสังเกตไม่เห็น เริ่มกินอาหารปกติได้มากขึ้น
- เดือนที่ 6–12 กระดูกเชื่อมสมบูรณ์ อาการชาบริเวณริมฝีปากและคางที่อาจเกิดขึ้นมักค่อย ๆ กลับมาเป็นปกติ
อาการชาบริเวณริมฝีปากล่างและคางหลังผ่าตัดขากรรไกรล่างเป็นเรื่องที่พบได้ เพราะเส้นประสาทอยู่ใกล้แนวผ่าตัด ส่วนใหญ่ค่อย ๆ ดีขึ้นภายใน 6–12 เดือน แต่บางรายอาจมีชาเล็กน้อยคงอยู่ ควรพูดคุยเรื่องนี้กับทันตแพทย์ก่อนตัดสินใจ
ค่าใช้จ่ายประมาณเท่าไหร่
ค่าใช้จ่ายรวมของการรักษาแบบนี้ในประเทศไทยมักอยู่ในช่วงหลักแสนบาท โดยแบ่งเป็นส่วนหลัก ๆ คือค่าจัดฟันตลอดกระบวนการ ค่าผ่าตัดและค่าห้องผ่าตัด ค่าวิสัญญีแพทย์ ค่านอนโรงพยาบาล และค่าตรวจวินิจฉัยเช่นเอกซเรย์สามมิติ
ตัวแปรที่ทำให้ราคาต่างกันมาก ได้แก่ ผ่าขากรรไกรเดียวหรือสองขากรรไกร มีการเสริมหรือตัดคางร่วมด้วยหรือไม่ และผ่าตัดในโรงพยาบาลรัฐหรือเอกชน
ในกรณีที่การผ่าตัดมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ชัดเจน เช่น เคี้ยวอาหารไม่ได้ตามปกติหรือมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ อาจใช้สิทธิการรักษาบางส่วนได้ ซึ่งต่างจากกรณีที่ทำเพื่อความสวยงามเป็นหลัก ควรสอบถามเงื่อนไขกับโรงพยาบาลที่ทำการรักษาโดยตรง
เตรียมตัวก่อนผ่าตัดอย่างไร
- ตรวจสุขภาพทั่วไปและตรวจเลือดตามที่แพทย์กำหนด
- รักษาฟันผุและโรคเหงือกให้เรียบร้อยก่อน เพื่อลดความเสี่ยงติดเชื้อ
- งดสูบบุหรี่อย่างน้อย 2–4 สัปดาห์ก่อนผ่าตัด เพราะมีผลต่อการเชื่อมของกระดูกอย่างมาก
- เตรียมอาหารเหลวและอาหารปั่นไว้ล่วงหน้าสำหรับ 2 สัปดาห์แรก
- วางแผนลางานหรือลาเรียนล่วงหน้าอย่างน้อย 2–4 สัปดาห์
- จัดหาผู้ดูแลในช่วงสัปดาห์แรกหลังกลับบ้าน
คำถามที่พบบ่อย
ผ่าตัดขากรรไกรเจ็บมากไหม
การผ่าตัดทำภายใต้การดมยาสลบจึงไม่รู้สึกระหว่างผ่า หลังผ่าตัดผู้ป่วยส่วนใหญ่รายงานว่าความรู้สึกเด่นคืออาการตึงและบวมมากกว่าอาการปวดรุนแรง และควบคุมได้ด้วยยาที่แพทย์ให้
ต้องมัดฟันไว้ไหม
ปัจจุบันการยึดกระดูกด้วยแผ่นโลหะและสกรูทำให้ไม่จำเป็นต้องมัดฟันแน่นตลอดเวลาเหมือนในอดีต ส่วนใหญ่ใช้ยางดึงเพื่อนำทางการสบฟันแทน ซึ่งถอดเปลี่ยนได้
หน้าจะเปลี่ยนไปมากไหม
โครงหน้าส่วนล่างจะเปลี่ยนตามตำแหน่งกระดูกใหม่ ซึ่งเป็นผลที่ตั้งใจให้เกิด ทันตแพทย์จะจำลองผลลัพธ์ให้ดูล่วงหน้าด้วยภาพสามมิติก่อนตัดสินใจ
แผ่นโลหะที่ยึดกระดูกต้องผ่าออกไหม
โดยทั่วไปไม่ต้อง สามารถอยู่ในร่างกายได้ถาวรโดยไม่มีปัญหา ยกเว้นบางรายที่มีอาการระคายเคืองจึงพิจารณาเอาออกภายหลัง
สรุป
การผ่าตัดขากรรไกรเป็นการรักษาที่ใช้เวลาและต้องวางแผนอย่างรอบคอบ แต่แก้ปัญหาที่การจัดฟันอย่างเดียวทำไม่ได้ ทั้งด้านการบดเคี้ยวและโครงสร้างใบหน้า หากสงสัยว่าเข้าข่ายหรือไม่ แนะนำให้เข้ารับการประเมินก่อน ดูรายละเอียดที่ ผ่าตัดขากรรไกร หรือ นัดหมายปรึกษา กับทันตแพทย์เฉพาะทางสาขาศัลยศาสตร์ช่องปากของเรา
